Veiligheid en criminaliteit in Nederland: wat de internationale cijfers laten zien

Veiligheid in cijfers

Deze diavoorstelling loopt langs vijf indicatoren over veiligheid en criminaliteit: doodslag en moord, verkeersdoden, zelfdoding, defensie-uitgaven en corruptiebeheersing. Elk beeld toont dezelfde onderdelen — een ranglijst met staven, de waarde en plaats van het gemarkeerde land, en het verloop over de jaren. Alle cijfers komen uit de World Development Indicators van de Wereldbank.

‹

›‖

Intentional homicides	25	Nederland: 0,6909 doodslagen en moorden per 100.000 inwoners (2023), plaats 25 van 196
Road traffic deaths	20	Nederland: 4,0 verkeersdoden per 100.000 inwoners (2019), plaats 20 van 190
Suicide mortality rate	136	Nederland: 11,5 zelfdodingen per 100.000 inwoners (2021), plaats 136 van 185
Military spending (% of GDP)	92	Nederland: 1,9164% van het bbp aan defensie (2024), plaats 92 van 164
Control of corruption	9	Nederland: 86,5164 punten voor corruptiebeheersing (2024), plaats 9 van 206

Lees per beeld eerst de waarde en daarna de plaats, en vergelijk die alleen binnen datzelfde beeld. Eenheden, meest recente jaren en het aantal opgenomen landen verschillen per indicator, dus plaatsen of waarden uit verschillende beelden zijn niet onderling vergelijkbaar.

Kernpunten

Nederland staat er in deze themabundel op de meeste onderdelen goed voor, maar niet op alle. De meest opvallende waarde is het aantal opzettelijke doodslagen en moorden: 0,6909 per 100.000 inwoners in 2023, goed voor plaats 25 van 196 landen en ongeveer een zevende van de wereldwaarde van 5,2. Ook het aantal verkeersdoden ligt laag, met 4,0 per 100.000 inwoners in 2019 (plaats 20 van 190) tegenover een wereldwaarde van 16,75. Bij zelfdoding wijst het beeld de andere kant op: 11,5 per 100.000 inwoners in 2021 betekent plaats 136 van 185 en ligt boven de wereldwaarde van 9,13. Bestuurlijk scoort Nederland hoog op corruptiebeheersing (86,5164 punten, plaats 9 van 206), terwijl de defensie-uitgaven met 1,9164% van het bbp in 2024 op plaats 92 van 164 uitkomen — lager dan de wereldwaarde van 2,4692%.

*Bronnen: Wereldbank, World Development Indicators — Intentional homicides (VC.IHR.PSRC.P5), Mortality caused by road traffic injury (SH.STA.TRAF.P5), Suicide mortality rate (SH.STA.SUIC.P5), Military expenditure % of GDP (MS.MIL.XPND.GD.ZS), Control of Corruption (GOV_WGI_CC_SC).*

De actuele waarde van de kernindicator

De eerste indicator van deze bundel is het aantal opzettelijke doodslagen en moorden per 100.000 inwoners. Voor Nederland staat over 2023 een waarde van 0,6909, wat neerkomt op plaats 25 binnen een veld van 196 landen. De wereldwaarde bedraagt 5,2 per 100.000 inwoners; de Nederlandse waarde ligt daarmee op ongeveer 13% daarvan, ruwweg een zevende deel. Het is de laagste waarde die in deze reeks voor Nederland sinds 2015 is genoteerd op één jaar na, maar hij ligt niet op het minimum van de reeks (0,5464 in 2016).

*Bron: Wereldbank, World Development Indicators — Intentional homicides (per 100,000 people), VC.IHR.PSRC.P5.*

Aan de top en aan de staart

Onderaan de schaal van doodslag en moord staan in 2023 de code CHI met 0,0 (voor deze code is in de brongegevens geen landnaam opgelost, dus laten we die verder onbenoemd), Qatar en Singapore met beide 0,0691, Oman met 0,1386, Bahrein met 0,1956 en Japan met 0,2292. Het gaat vooral om Golfstaten, stadstaten en Oost-Aziatische landen; ook kleine gebieden met een klein inwonertal komen hier voor, waarbij enkele voorvallen per jaar de waarde al sterk kunnen bewegen. Aan de andere kant van de lijst staan de Turks- en Caicoseilanden met 76,34, Saint Kitts en Nevis met 64,1601, Saint Vincent en de Grenadines met 51,3213, de Amerikaanse Maagdeneilanden met 49,8571, Jamaica met 49,4403, Ecuador met 45,7228 en Zuid-Afrika met 43,7203 — overwegend eilandstaten in het Caribisch gebied, plus landen in Latijns-Amerika en zuidelijk Afrika. Nederland ligt met 0,6909 duidelijk aan de lage kant van dit spectrum, al is de afstand tot de allerlaagste waarden aanzienlijk. Bij corruptiebeheersing hoort Nederland zelfs tot de kopgroep zelf: Denemarken 94,1568, Finland 92,226, Luxemburg 88,6569, Zwitserland 88,484 en Singapore 87,6926 gaan voor, Nederland volgt op plaats 9 met 86,5164, terwijl Zuid-Soedan met 6,0617 en Somalië met 11,7011 de laagste scores hebben.

*Bronnen: Wereldbank, World Development Indicators — Intentional homicides (VC.IHR.PSRC.P5) en Control of Corruption (GOV_WGI_CC_SC).*

Hoe het beeld in tien jaar is veranderd

Het aantal doodslagen en moorden per 100.000 inwoners daalde in Nederland van 0,8572 in 2012 naar 0,6909 in 2023, een afname van circa 19%. Die daling verliep niet rechtlijnig: na een dieptepunt van 0,5464 in 2016 volgden 0,7623 in 2017 en 0,7987 in 2022. De verkeersveiligheid laat een vergelijkbaar vlak patroon zien: 4,7 in 2008, 3,5 in 2013 en 2014, en 4,0 in 2019 — over de hele reeks een afname van ongeveer 15%, maar sinds 2013 eerder een zijwaartse beweging. Bij zelfdoding gaat de lijn de andere kant op: van 9,83 in 2010 naar een piek van 11,93 in 2017, daarna 11,05 in 2019 en 11,06 in 2020, en 11,5 in 2021. De defensie-uitgaven laten de scherpste verandering zien: van 1,1572% van het bbp in 2013 naar 1,9164% in 2024, waarvan alleen al tussen 2023 (1,4414%) en 2024 een sprong van bijna 0,48 procentpunt. De score voor corruptiebeheersing bewoog binnen een smalle band: 86,8838 in 2013, een hoogste waarde van 89,6457 in 2020, 85,984 in 2023 en 86,5164 in 2024.

*Bronnen: Wereldbank, World Development Indicators — VC.IHR.PSRC.P5, SH.STA.TRAF.P5, SH.STA.SUIC.P5, MS.MIL.XPND.GD.ZS, GOV_WGI_CC_SC.*

Vergeleken met verwante landen

Bij doodslag en moord ligt Nederland (0,6909) onder buurland Duitsland (0,9107, plaats 42), onder het Verenigd Koninkrijk (1,1187, plaats 52) en onder Frankrijk (1,3351, plaats 64). De Verenigde Staten komen met 5,7634 (plaats 134) op ruim acht keer de Nederlandse waarde uit; Japan ligt met 0,2292 juist op ongeveer een derde daarvan, en ook Zuid-Korea (0,4773) en China (0,5019) noteren lager. In het verkeer is het beeld omgekeerd binnen de directe omgeving: het Verenigd Koninkrijk (3,2), Japan (3,6) en Duitsland (3,8) liggen onder de Nederlandse 4,0, terwijl Frankrijk (5,1), Zuid-Korea (8,6), de Verenigde Staten (12,7) en China (17,4) hoger uitkomen. Bij zelfdoding zit Nederland (11,5) tussen het Verenigd Koninkrijk (9,55) en Duitsland (12,9) in, ruim onder Frankrijk (16,58), de Verenigde Staten (15,63), Japan (17,43) en Zuid-Korea (27,53). De defensie-uitgaven van Nederland (1,9164% van het bbp) liggen net boven die van Duitsland (1,8919%) en onder die van Frankrijk (2,0526%), het Verenigd Koninkrijk (2,2786%), Zuid-Korea (2,5621%) en de Verenigde Staten (3,4192%). Op corruptiebeheersing staat Nederland met 86,5164 boven Duitsland (83,7516, plaats 13), het Verenigd Koninkrijk (78,4146), Frankrijk (72,5135) en de Verenigde Staten (69,8552), en binnen de kopgroep achter onder meer Denemarken, Finland en Luxemburg.

*Bronnen: Wereldbank, World Development Indicators — VC.IHR.PSRC.P5, SH.STA.TRAF.P5, SH.STA.SUIC.P5, MS.MIL.XPND.GD.ZS, GOV_WGI_CC_SC.*

Hoe je deze cijfers leest

De ranglijsten zijn mechanisch gesorteerd: van laag naar hoog, behalve bij corruptiebeheersing, waar juist van hoog naar laag wordt geordend. Een plaats is dus geen oordeel. Dat geldt in het bijzonder voor de defensie-uitgaven: plaats 92 van 164 zegt alleen iets over de omvang ten opzichte van het bbp, niet over goed of slecht. Cijfers over doodslag en moord hangen samen met nationale definities (bijvoorbeeld de behandeling van pogingen en van sterfgevallen met onbekende doodsoorzaak) en met de kwaliteit van opsporing en registratie; in landen met een zwakkere statistische infrastructuur kan de waarde daardoor lager uitvallen dan de werkelijkheid. Bij zelfdoding speelt hetzelfde: de vaststelling van de doodsoorzaak en maatschappelijke of religieuze context kunnen tot onderregistratie leiden, zodat zeer lage waarden — zoals 0,59 voor Syrië, 0,6 voor Jordanië of 0,63 voor Egypte — niet zonder meer als feitelijk lage aantallen te lezen zijn. Corruptiebeheersing is een samengestelde score op een schaal van 0 tot 100 en geen gemeten bedrag; voor deze indicator geeft de bron bovendien geen wereldwaarde. Ten slotte lopen de meest recente jaren uiteen: 2023 voor doodslag en moord, 2019 voor verkeersdoden, 2021 voor zelfdoding en 2024 voor defensie-uitgaven en corruptiebeheersing. De cijfers vormen samen dus geen momentopname van één jaar, en voor het verkeer zijn ontwikkelingen na 2019 er niet in verwerkt. Ook zeggen deze reeksen niets over onderlinge oorzaak en gevolg.

*Bronnen: Wereldbank, World Development Indicators — VC.IHR.PSRC.P5, SH.STA.TRAF.P5, SH.STA.SUIC.P5, MS.MIL.XPND.GD.ZS, GOV_WGI_CC_SC.*

Moord en doodslag (per 100.000) op de kaart en in grafieken

Bovenaan staan Qatar en Singapore (beide 0,0691), Oman (0,1386) en Japan (0,2292); onderaan de Turks- en Caicoseilanden (76,34) en Saint Kitts en Nevis (64,1601). Nederland staat met 0,6909 dicht bij de bovenkant van de lijst.

De staven laten zien hoe scheef de verdeling is: tussen de laagste en hoogste waarden zit een factor van vele honderden. De lijn voor Nederland zakt van 0,8572 in 2012 naar 0,6909 in 2023, met een piek van 0,7987 in 2022.

Landen vergelijken

Verkeersdoden (per 100.000)

Antigua en Barbuda, Monaco en San Marino voeren de lijst aan met 0,0, terwijl de Dominicaanse Republiek onderaan staat met 64,6 per 100.000. Nederland (4,0) blijft achter het VK (3,2), Japan (3,6) en Duitsland (3,8), maar ligt ruim voor Frankrijk (5,1) en de VS (12,7).

Tussen 2008 en 2019 zakte het cijfer van 4,7 naar een dal van 3,5 in 2013 en 2014, om daarna weer licht op te lopen tot 4,0. De laatste beschikbare jaargang is 2019, dus recentere ontwikkelingen zijn hier niet zichtbaar.

Zelfdodingscijfer (per 100.000)

Bovenaan staan Saint Vincent en de Grenadines (0,41) en Syrië (0,59); onderaan Lesotho (28,66) en Zuid-Korea (27,53). Nederland (11,5) zit lager dan Duitsland (12,9), Frankrijk (16,58) en Japan (17,43), maar hoger dan het VK (9,55) en China (8,95).

Van 2010 tot 2021 liep het cijfer op van 9,83 naar een piek van 11,93 in 2017 en bleef daarna rond de 11 hangen, met 11,5 in het laatste jaar. Registratieverschillen tussen landen maken de ranglijst gevoeliger dan de nationale trendlijn.

Defensie-uitgaven (% van het bbp)

Haïti (0,07%) en Mauritius (0,15%) staan bovenaan de lijst met de kleinste aandelen, Oekraïne (34,48%) en Eritrea (20,87%) onderaan. Nederland (1,92%) ligt vlak boven Duitsland (1,89%) en onder Frankrijk (2,05%), het VK (2,28%) en de VS (3,42%).

Tussen 2013 en 2022 bleef het aandeel rond 1,1 tot 1,4% van het bbp hangen, maar daarna volgde een scherpe stijging naar 1,44% in 2023 en 1,92% in 2024. Omdat het om een percentage van het bbp gaat, beweegt de lijn ook mee met de economische groei.

Beheersing van corruptie

Denemarken (94,16) en Finland (92,23) staan bovenaan, Zuid-Soedan (6,06) en Somalië (11,70) onderaan. Nederland (86,52) staat vlak achter Nieuw-Zeeland (86,89) en net voor Australië (85,34), en ruim boven Duitsland (83,75) en het VK (78,41).

De score beweegt sinds 2013 in een smalle band tussen 84,84 (2017) en 89,65 (2020) en staat in 2024 op 86,52. Kleine verschuivingen zijn hier eerder ruis dan een echte omslag.